Samen beslissen bij longkanker is waardevol. Onderzoek toont aan: patiënten zijn beter geïnformeerd, hebben realistischere verwachtingen en kiezen bewuster voor een behandeling die past bij hun situatie. Toch bleef brede toepassing in de praktijk achter.
Jet Ankersmid-Matos Miguel: “Er waren al twee keuzehulpen ontwikkeld, maar die werden alleen lokaal ingezet. Wij zagen een kans om ze te integreren tot één landelijke keuzehulp, in samenwerking met ZorgKeuzeLab, Longkanker Nederland en de wetenschappelijke verenigingen.”
De keuzehulp geeft patiënten inzicht in hun behandelopties en wat voor hén belangrijk is. Voor stadium IV-patiënten is er een extra Patients-Like-Me module, om in de spreekkamer te bespreken. Deze module toont de gekozen behandelingen, het verloop hiervan en overlevingscijfers, gebaseerd op real-world data uit het Santeon Samen Beter-programma.
Elk ziekenhuis vraagt om een aanpak op maat. In ieder ziekenhuis is een implementatieteam samengesteld, met onder andere een longarts, verpleegkundig specialist en kwaliteitsadviseur. De begeleiding bestaat uit trainingen, een praktische toolkit en evaluatiemomenten.
Natascha Snel: “We starten bij het lokale zorgpad: wie ziet de patiënt wanneer, en waar past de keuzehulp logisch? De diagnostiek bij longkanker is vaak complex. Samen met het team zoeken we naar vaste momenten waarop de patiënt de keuzehulp krijgt aangeboden en wanneer deze wordt besproken.”
Jet: “We werkten in groepen van vijf ziekenhuizen. Daardoor konden deze teams ervaringen met elkaar delen, en wij konden onze aanpak steeds verfijnen.”
Volgens zorgverleners maakt de keuzehulp het gesprek rijker. Patiënten komen beter voorbereid naar het tweede gesprek, stellen gerichtere vragen en brengen hun persoonlijke voorkeuren in.
Jet: “Zorgverleners vertellen dat ze sneller tot de kern van het gesprek komen. De keuzehulp geeft structuur, en vooral ook ruimte voor wat voor de patiënt belangrijk is.”
Natascha: “En dat is precies waar het om draait. Een time-out tussen de gesprekken zorgt voor ruimte voor verwerking. Patiënten kunnen thuis alles rustig nalezen, bespreken met naasten en zich voorbereiden op het vervolg. Ze voelen zich echt betrokken.”
87% van de patiënten is (zeer) tevreden. Ze vinden de informatie duidelijk en ondersteunend bij het maken van hun beslissing.
Natascha: “Patiënten geven aan dat het hen helpt om alles op een rij te zetten. Ze krijgen overzicht, begrijpen beter wat de behandeling inhoudt en voelen zich gesteund. In een periode die vaak voelt als een rollercoaster, geeft het rust en een gevoel van regie.”
Jet: “Het helpt ook om het gesprek met naasten te voeren. Zo wordt het een gezamenlijk proces. Het ondersteunt mensen om écht met elkaar te praten. Wat wil je nog wel? Wat niet meer? Wat levert het op aan kwaliteit van leven?
Jet: “Een goed geïnformeerd en intrinsiek gemotiveerd team maakt het verschil. We zagen dat zorgverleners die echt geloven in samen beslissen, de keuzehulp makkelijker inbedden in hun dagelijkse routine.
Natascha: “Het inbedden van een ‘time-out’ en een tweede gesprek zijn belangrijk in het samen beslissen. Als er al een natuurlijke time-out is, of als je dat kunt creëren, wordt de keuzehulp effectiever gebruikt. Een training samen beslissen draagt ook bij aan succesvolle implementatie. De keuzehulp is immers een hulpmiddel, de kern blijft het gesprek. Opfrissing van gespreksvaardigheden maakt echt verschil.”
Zoals bij elke verandering waren er obstakels. Soms was er twijfel bij teams: doen we het niet al goed? Of: hebben we daar wel tijd voor?
Natascha: “In het begin kost het tijd om het in te passen, zeker in drukke spreekuren. Maar door te focussen op het perspectief van de patiënt — wat heeft die nodig om goed mee te kunnen beslissen? — ontstaat er vaak begrip en motivatie.”
Jet: “Soms zijn er praktische knelpunten, zoals verschillende IT-systemen of bestaande afspraken in het zorgpad. Dan helpt het om samen te blijven zoeken naar wat wél kan.”
De Longkanker keuzehulp is inmiddels in twintig ziekenhuizen in gebruik. Maar daar stopt het niet.
Jet: “We koppelen dit project aan het IZA-traject ‘Samen leren van samen beslissen’, waarin de Santeon-ziekenhuizen samen leren over de (financiële) impact van samen beslissen ondersteunt door de Longkanker keuzehulp. De nadruk ligt op de impact op het gebruik van dure geneesmiddelen bij stadium IV niet-kleincellige longkanker.
Natascha: “We hopen nog veel meer ziekenhuizen te ondersteunen bij de implementatie. De eersten hebben zich al aangemeld. Uiteindelijk willen we dat samen beslissen met ondersteuning van keuzehulpen vanzelfsprekend wordt, bij longkanker én andere aandoeningen.”
Jet: “De landelijke impact. Twintig ziekenhuizen die samen beslissen nu echt structureel toepassen - dat is bijzonder. En het enthousiasme van de teams maakt me trots.”
Natascha: “Dat dit echt een verschil maakt voor patiënten en hun naasten. Ze voelen zich gehoord, krijgen meer grip op hun situatie en maken in samenspraak keuzes die bij hen passen. Dat is waarom we dit doen.”
Wil jij ook samen beslissen versterken met de Longkanker keuzehulp? Benieuwd hoe de keuzehulp jouw team kan ondersteunen bij het geven van betere, persoonlijke zorg? Of wil je weten hoe je dit eenvoudig kunt integreren in jullie dagelijkse praktijk? Wij helpen je graag op weg.
Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek, een demo of om ervaringen uit te wisselen. Samen maken we samen beslissen in de longkankerzorg nog beter en toegankelijker.
De Longkanker keuzehulp is ontwikkeld op initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie, in samenwerking met alle beroepsverenigingen van artsen die longkanker behandelen, Longkanker Nederland en ZorgKeuzeLab. De keuzehulp is doorontwikkeld en landelijk geïmplementeerd in 20 ziekenhuizen met betrokkenheid van Santeon, Universiteit Utrecht en Amsterdam UMC met behulp van een subsidie van KWF. Meer over de keuzehulp
Romy vertelt: “Na de operatie zien wij de patiënten voor het uitslaggesprek van het weefselonderzoek. Dat is ook het moment waarop we de Borstkanker nazorg keuzehulp introduceren. We vertellen patiënten dat ze over 3 maanden een nazorg gesprek aangeboden krijgen. En dat we dit gesprek aan de hand van de keuzehulp voeren.”
De verpleegkundigen leggen uit hoe patiënten kunnen inloggen, maar vooral wat ze ermee kunnen én wat van hen verwacht wordt.
Romy: “We vragen de patiënt expliciet om de keuzehulp ongeveer twee weken voor het vervolggesprek te doorlopen en in te vullen. We leggen uit dat we het gesprek voeren aan de hand van wat ze heeft ingevuld.”
De keuzehulp wordt ingezet als hulpmiddel om het welzijn van de patiënt te bespreken. Laura: “We zetten de keuzehulp in als middel om te evalueren hoe het met de patiënt gaat. En als ze daar behoefte aan heeft, kan de patiënt met de informatie en tips in de keuzehulp in kaart brengen waar ze aan wil werken.”
Een nazorgplan is geen doel op zich. Inge: “Als tijdens het gesprek of na het doorlopen van de keuzehulp blijkt dat een nazorgplan met haalbare doelen fijn is, dan stellen we het plan op. Maar mocht de patiënt daar nog helemaal niet aan toe zijn, of er geen behoefte aan hebben omdat het goed gaat, dan is dat ook goed.”
Romy en Laura benadrukken dat het niet gaat om ‘goed’ of ‘fout’ invullen. Romy: “De één heeft de neiging om heel uitgebreid te vertellen en de ander zegt ‘nou weet je, het gaat eigenlijk wel’ en allebei is goed. Het gaat erom dat patiënten zich bewust zijn van de thema’s en hun eigen rol in de nazorg. En dat ze zelf mogen aangeven waar ze wel of geen behoefte aan hebben. Het is onze taak om patiënten daar bewust van te maken. De keuzehulp is daar een fijne ondersteuning in.”
Ook bij het uitreiken van de keuzehulp houden ze altijd rekening met wie er voor ze zit. Laura: “Voor veel patiënten is het fijn om iets van handvaten te krijgen, tips en informatie waar ze zich aan vast kunnen houden. Ook voor patiënten die nog midden in het behandeltraject zitten. Door de keuzehulp aan te bieden en daarbij goed uit te leggen wat de patiënt erin terug kan vinden, geef je de patiënt de ruimte om zélf te bepalen wanneer ze die informatie er bij willen pakken.”
Drie maanden na de operatie is het nazorggesprek. De keuzehulp samenvatting vormt dan het startpunt. Inge: “We checken altijd of de samenvatting al geüpload is. En als dat niet zo is, vragen we actief naar of ze de keuzehulp hebben ingevuld.”
Door de keuzehulp komen gesprekken dan sneller tot de kern.
Romy: “We bespreken dezelfde thema’s als voorheen,” vertelt Romy, “maar het is nu concreter: wat wil je aanpakken, en hóe gaan we dat samen doen?”. “Dat is heel helpend, zeker bij patiënten met veel klachten,” vult Inge aan. “Samen bepalen we dan welke doelen prioriteit hebben, en welke aanpak past.”
Opvallend is dat het aantal patiënten dat de keuzehulp gebruikt in Noordwest erg hoog is. En dat zonder reminder voor de afspraak na 3 maanden. Romy: “We zijn met een klein team met korte lijntjes. Als we ergens voor kiezen, dan gaan we er ook met z’n allen voor.” Laura vult aan: “Omdat we zelf de meerwaarde zien, leggen we met enthousiasme aan de patiënt uit waarom het nuttig is om de keuzehulp te gebruiken. Dat maakt echt verschil.”
De keuzehulp biedt niet alleen houvast voor patiënten, maar ook voor de verpleegkundigen zelf. Romy: “De informatie in combinatie met de ervaringsverhalen zorgen voor veel herkenning en erkenning. Patiënten vinden in de keuzehulp betrouwbare adviezen die we anders tijdens een controle of extra (telefonisch) consult zouden bespreken. Nu kunnen ze er thuis al meteen mee aan de slag. Dat is heel fijn.”
Inge: “Het is prettig om voor het gesprek te kunnen lezen hoe de patiënt ervoor staat. Heeft de patiënt nog specifieke klachten ervaren en wat verwacht een patiënt van mij? Zo kan ik me gerichter voorbereiden.”
Die voorbereiding zorgt voor doelgerichte gesprekken, waarin patiënten goed weten wat ze willen bereiken. Inge: “En die structuur, dat is fijn voor zowel onszelf als voor de patiënt.”
“Maak bij de start concrete afspraken over wanneer je de keuzehulp uitreikt en wat je dan zegt. Spreek ook af wanneer en hoe je er op terugkomt. Als iedereen dat op dezelfde manier doet, weet de patiënt precies waar ze aan toe is. Als je dat eenmaal in de vingers hebt, gaat het vanzelf.”
De Borstkanker nazorg keuzehulp is bedoeld voor vrouwen en mannen die in opzet curatief behandeld zijn voor invasieve borstkanker. Het wordt ingezet om de nazorg na operatie te personaliseren.
Ben je geïnspireerd geraakt en wil je de keuzehulp ook met jouw team inzetten? Neem contact met ons op:
“Voor deze patiëntengroep is het een reële afweging om wel of niet te willen starten met palliatieve chemotherapie. De keuzehulp ondersteunt bij het maken van deze keuze. In de spreekkamer gebruik ik het uitreikvel van de keuzehulp, hier staan alle mogelijke behandelingen duidelijk op, dat scheelt mij schrijven. Ik leg het vel altijd klaar als er een nieuwe patiënt langskomt, ik werk er graag mee.
Ik nodig patiënten actief uit om de keuzehulp thuis te bekijken: “Dit is wat we hebben besproken vandaag, leest u dit thuis nog eens rustig na, als het kan samen met uw naasten. Vul de vragen in de keuzehulp in, dan kunnen we tijdens de volgende afspraak uw keuzehulp-samenvatting gezamenlijk bespreken.”
Met het gebruik van de Alvleesklierkanker keuzehulp bouw je een natuurlijk ‘time-out’ moment in. Ook voor het gebruik van de keuzehulp deden we dit in het JBZ al. Tijd geven om alle emoties en informatie te laten bezinken en overdenken. Als patiënten terugkomen voor het tweede gesprek vragen we of ze de keuzehulp hebben ingevuld en bespreken we wat hier uitkwam. Vaak nemen ze de samenvatting uitgeprint mee, deze laten we dan inscannen in het dossier van de patiënt.
In de keuzehulp geven patiënten met ‘schuifjes’ aan wat zij belangrijk vinden ten aanzien van kwantiteit en kwaliteit van leven. Dit zie je terug op de samenvatting. Dat geeft mij een mooi beeld van wat voor iemand belangrijk is. Soms staan alle schuifjes helemaal aan één kant, dan is de motivatie voor een bepaalde keuze soms toch groter dan ik had ingeschat.
De meerwaarde die ik ervaar bij mijn patiënten is, dat mensen veel beter inzicht en grip krijgen op hun eigen situatie. Als je mensen de tijd en ruimte geeft om dit thuis te lezen en samen te bespreken, dan komen ze veel beter geïnformeerd weer terug. Ik geef het altijd mee, zodat ze de mogelijkheid hebben om zich er op hun eigen moment in te verdiepen.
Mensen geven in het consult soms al een richting aan, vaak komt dit overeen met wat we uiteindelijk besluiten. Voor die patiënten is de keuzehulp een mooie bevestiging. Patiënten die al denken te weten wat hun keuze wordt, vraag ik ook altijd om de keuzehulp nog even te bekijken. “Leest u het nog eens na en dan horen we de volgende keer graag of u er nog steeds zo over denkt.”
Ik hoor van patiënten terug dat ze de informatie heel duidelijk vinden. Wij zijn soms toch geneigd om te veel in medische termen te praten. Als patiënten het kunnen nalezen, begrijpen ze het beter en is er op dat moment ook meer ruimte in hun hoofd om het te kunnen onthouden. Wat mij betreft een hele mooie toevoeging aan het zorgproces.”
De Alvleesklierkanker keuzehulp is ontwikkeld op initiatief van het Deltaplan Alvleesklierkanker, een landelijk samenwerkingsverband van de DPCG centra, het patiëntenplatform Living With Hope en het MDL Fonds . De keuzehulp is ontwikkeld in nauwe samenwerking met patiënten en specialisten en met ZorgKeuzeLab als ontwikkel- en implementatiepartner.
Wil je weten hoe deze keuzehulp het samen beslissen met je patiënten kan ondersteunen?
ellen@zorgkeuzelab.nl
Voor vragen over het onderzoek:
merlijn.graus@mumc.nl
Meer informatie over de Alvleesklierkanker keuzehulp
Sinds de publicatie van de Nederlandse richtlijn uit 2019 zijn er voor patiënten met niet-uitgezaaide endeldarmkanker veel nieuwe behandelinzichten en -mogelijkheden. Elke behandelstrategie brengt zijn eigen voor- en nadelen met zich mee, waarbij de wens en voorkeuren van de patiënt een cruciale rol spelen in het besluitvormingsproces. Er valt dus steeds meer te kiezen. Daarom zijn we, gelijktijdig met de totstandkoming van een herziene richtlijn in 2025, een keuzehulp voor patiënten met niet-uitgezaaide endeldarmkanker aan het ontwikkelen. We willen patiënten en zorgverleners in Nederland voorzien van een actuele en nuttige tool ter ondersteuning van het bespreken van mogelijke behandel-overwegingen in de spreekkamer.
De keuzehulp wordt ontwikkeld voor patiënten met een vorm van vroege endeldarmkanker, niet-lokaal gevorderde of lokaal gevorderde endeldarmkanker. Voor elk patiëntprofiel van de keuzehulp wordt relevante informatie op één plek overzichtelijk gepresenteerd waar patiënten kunnen lezen over hun diagnose en behandelopties. Ook zetten ze hun de persoonlijke waarden en voorkeuren op een rij. Hierdoor zijn patiënten beter voorbereid om vervolgens samen met de zorgverlener een weloverwogen keuze te maken.
De ontwikkeling gebeurt in samenwerking met een multidisciplinaire werkgroep van zorgprofessionals en patiëntvertegenwoordigers. Deze werkgroep is verantwoordelijk voor de scope en medische inhoud van de keuzehulp. We voeren daarnaast behoeftenonderzoek uit onder patiënten en zorgverleners.
In een later stadium zal de conceptversie van de keuzehulp in een gebruikersonderzoek door een expert- en patiëntenpanel getest worden.
Met deze aanpak willen we komen tot een betrouwbare, gebruiksvriendelijke en toegankelijke keuzehulp voor patiënten en zorgverleners in Nederland.
Neem gerust contact met me op:
Drs. Renee Lunenberg, arts-onderzoeker medische oncologie via
r.a.lunenberg@umcutrecht.nl
De eerste fase van de herziening stond in het teken van ophalen, luisteren en analyseren. In gesprekken met zorgprofessionals en patiënten hebben we de huidige keuzehulp geëvalueerd. Wat helpt in het gesprek over keuzes? Wat kan beter? Wat mist er nog?
Deze input, samen met de herziene richtlijn, vormt de basis voor het eerste herontwerp. Eén van de duidelijke wensen: een keuzehulp die geschikt is voor alle vrouwen met ongecompliceerde stressincontinentie. Ook bleek er behoefte aan een vollediger beeld van de behandelopties, met ruimte voor uitleg en overwegingen bij elk van de mogelijke behandelingen.
In de komende maanden ontwikkelen we de nieuwe teksten en bouwen we verder aan de vernieuwde structuur. Daarna testen we de herziene keuzehulp in een gebruikersonderzoek onder zowel patiënten als zorgverleners. Zo zorgen we ervoor dat de keuzehulp in de praktijk goed aansluit bij de behoeften van beide groepen.
We verwachten eind 2025 een conceptversie gereed te hebben.
Werk je met de huidige keuzehulp stressincontinentie, of ben je benieuwd naar de herziene versie? Laat het ons weten! We nodigen je van harte uit om in het najaar deel te nemen aan het gebruikersonderzoek.
De keuzehulp is goedgekeurd door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie, de Nederlandse Vereniging voor Urologie, de Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie bij Bekkenproblematiek en patiëntenvereniging Bekkenbodem4all. Over de keuzehulp
Is samen beslissen alleen voorbehouden aan een selecte groep? Onderzoek en praktijk laten zien dat veel patiënten, ongeacht opleidingsniveau of sociaaleconomische achtergrond, actief betrokken willen worden bij beslissingen over hun zorg — mits zij goed worden geïnformeerd en ondersteund.
Een veel geciteerd overzicht van Cochrane (Stacey et al., 2017) laat zien dat keuzehulpen een effectief hulpmiddel zijn om patiënten te betrekken bij het besluitvormingsproces.¹ Dit geldt ook voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden, een groep die ruim een derde van de Nederlandse bevolking beslaat. Légaré et al. (2018) benadrukken dat samen beslissen geen privilege is van hoogopgeleide patiënten, maar een fundamenteel recht en een breed gedragen wens.²
Tegelijkertijd blijkt dat veel patiënten moeite hebben met het vinden, begrijpen en toepassen van medische informatie. Zonder passende ondersteuning kan dit leiden tot onzekerheid, afhankelijke keuzes of zelfs het uitstellen van beslissingen. Uit onderzoek van Nivel blijkt dat ouderen met beperkte gezondheidsvaardigheden minder onzeker zijn over behandelkeuzes wanneer zij actief en in begrijpelijke taal worden betrokken.³ Ook Pharos rapporteert dat patiënten met lage gezondheidsvaardigheden vaak wél willen meebeslissen, maar worstelen met het verwoorden van hun voorkeuren.⁴
Keuzehulpen kunnen in dit kader functioneren als brug tussen patiënt en zorgverlener. Wanneer deze hulpmiddelen begrijpelijk zijn opgebouwd — bijvoorbeeld in B1-taalniveau en met visuele ondersteuning — dragen ze bij aan betere voorbereiding en een inhoudelijker gesprek in de spreekkamer. Ook een beknopt overzicht met diagnose, behandelopties en mogelijke gevolgen kan helpen om het gesprek gestructureerd en duidelijk te voeren.
Zorgverleners zien dit terug in de praktijk. Zo geeft longarts Laura Vermeer (CWZ) aan: “Als dokters denken we soms ‘dat is wel overgekomen bij de patiënt’, maar dat is niet altijd zo. De keuzehulp helpt in het geven van duidelijkheid.”
Internist-oncoloog Miriam Koopman (UMC Utrecht) merkt op: “Mijn patiënten vertellen me dat ze het fijn vinden om alle opties naast elkaar te zien. Zo kunnen ze kiezen voor de behandeling die het beste in hun leven past.” en vult aan dat deze transparantie over de mogelijke behandeling patiënten juist rust en vertrouwen geeft.
Nefroloog René van den Dorpel (Maasstad Ziekenhuis) ervaart dat keuzehulpen helpen om patiënten bewuster te betrekken: “Als patiënten beter kunnen aangeven wat voor hen belangrijk is en je als behandelaar beter inzicht hebt in de mens achter de patiënt, heeft dat heel veel meerwaarde.”
Een belangrijke kracht van keuzehulpen is dat patiënten thuis, in hun eigen tempo, de informatie kunnen herlezen en bespreken met naasten. Dit zorgt vaak voor een verdiepend vervolgconsult, waarin patiënten niet alleen beter voorbereid zijn, maar ook gerichtere vragen stellen of voorkeuren uitspreken die eerder niet aan bod kwamen.
Door deze 'time-out' krijgt de patiënt de tijd en ruimte om bewust te kiezen. Deze keuze kan ook anders uitpakken dan wat zorgverleners vanuit hun perspectief als beste optie zien. "De keuze van patiënten kan in de praktijk ook weleens anders zijn dan het voorstel van de arts. Zolang die patiënt een weloverwogen keuze maakt, geeft dat mij als arts alleen maar voldoening. Het gaat er tenslotte niet om wat ik wil, maar dat ik mee beweeg en de juiste informatie kan geven, zodat die patiënt het gevoel heeft: met alle informatie die ik nu heb, is dit wat bij mij past." aldus Koopman.
Ook uroloog Eelco Collette (Bravis Ziekenhuis) heeft deze ervaring: “Je hoort in het tweede gesprek patiënten wel eens dingen zeggen die ik eerder nog helemaal niet heb genoemd. Dan weet je dat ze goed geïnformeerd zijn en dat is voor mij belangrijk.”
De conclusie uit zowel onderzoek als praktijk is duidelijk: samen beslissen is haalbaar voor iedereen, mits de randvoorwaarden goed zijn ingevuld. Heldere communicatie, visuele ondersteuning en begrijpelijke hulpmiddelen maken het proces toegankelijker. Daarmee is samen beslissen geen ideaal voor een kleine groep ‘mondige’ patiënten, maar een realistische en wenselijke werkwijze voor de hele zorgpraktijk.
Romy Lamers: “Mijn betrokkenheid begon tijdens mijn promotieonderzoek naar het effect van keuzehulpen op de besluitvorming van patiënten met BPH. Ik zag hoe belangrijk het is dat patiënten goed geïnformeerd zijn om een keuze te maken die past bij hun situatie.
Op initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Urologie (NVU) ontwikkelden we met collega’s de BPH keuzehulp, afgestemd op de behoeften van patiënten en zorgverleners. ZorgKeuzeLab was hierbij betrokken als ontwikkel- en implementatiepartner. De medische inhoud is gebaseerd op Nederlandse en Europese richtlijnen.”
“Ik zet de keuzehulp dagelijks in. Zodra er meerdere behandelopties zijn, reik ik de keuzehulp uit. Vaak gebeurt dit tussen twee consulten in, zodat patiënten thuis rustig de informatie kunnen doornemen. Hierdoor zijn ze beter voorbereid en verloopt het vervolgconsult efficiënter en persoonlijker.
Soms geef ik de keuzehulp pas later mee. Hierbij informeren we patiënten op voorhand over de verschillende keuzes. Vervolgens bellen patiënten zelf terug om hun keuze door te geven. Dit bespaart tijd zonder concessies aan de kwaliteit van zorg.”
“Patiënten komen beter voorbereid naar het gesprek. Ze stellen gerichte vragen en denken actief mee, wat leidt tot effectievere gesprekken. Ik merk dat veel van mijn patiënten een goed beeld hebben van de verschillende behandelmogelijkheden. Ze voelen zich zekerder over hun afwegingen en hun keuze. Dit vergroot hun gevoel van controle en autonomie.
In de keuzehulp lezen ze over mogelijke behandelingen, ook die niet in elk ziekenhuis worden aangeboden. De keuzehulp kan er dus ook voor zorgen dat er minder praktijkvariatie is.”
“Veel van mijn patiënten geven aan erg tevreden te zijn met de manier waarop de informatie is gepresenteerd. Ze begrijpen beter wat de verschillende behandelingen betekenen. Hierdoor voelen ze zich goed voorbereid op het gesprek waarin we samen de keuze maken.”
“De keuzehulp heeft een belangrijke rol gespeeld in het realiseren van samen beslissen. De keuzehulp maakt de patiënt een volwaardige gesprekspartner. Door hen vooraf goed te informeren, verschuift de focus in het consult van uitleg geven naar samen afwegen. Het keuzeproces wordt veel meer een samenwerking, waarbij ik als zorgverlener niet alleen mijn medische expertise deel, maar ook mijn patiënt help de juiste keuze te maken op basis van hun eigen voorkeuren en waarden.”
“De grootste uitdaging was om de keuzehulp op een efficiënte manier te integreren in het zorgproces. Aanvankelijk was er wat weerstand, vooral door onbekendheid met de tool. Maar door goede uitleg en training binnen het team verdween die snel. Nu wordt de keuzehulp veel ingezet.
Een ander belangrijk punt is de continue evaluatie van de keuzehulp, zodat deze up-to-date blijft. Bij updates van guidelines passen we de keuzehulp hierop aan. Ook nemen we feedback van patiënten en zorgverleners mee. Zo blijven we de keuzehulp verbeteren.
“Mijn advies zou zijn om de keuzehulp te omarmen als een waardevol instrument voor patiëntgerichte zorg. Het is belangrijk dat zorgverleners zich niet alleen verdiepen in de tool, maar ook in de filosofie achter samen beslissen. Het vraagt om een verschuiving in hoe we naar besluitvorming kijken: niet langer eenzijdig, maar samen met de patiënt. Zorg ervoor dat je de keuzehulp goed implementeert in je zorgproces en wees bereid om te investeren in training en feedback. Dit zijn de sleutels voor succes.”
“Ik zie keuzehulpen als een belangrijk onderdeel van de toekomst van de zorg, omdat ze ons in staat stellen om zorg echt gepersonaliseerd te maken. Patiënten zullen steeds meer centraal staan in hun zorgproces, en keuzehulpen kunnen ons helpen om hen daarbij te ondersteunen. De BPH-keuzehulp is hier een mooi voorbeeld van. We staan pas aan het begin van het benutten van de potentie van digitale tools in de zorg, en ik verwacht dat ze alleen maar belangrijker zullen worden in de komende jaren.”
Zowel de ervaringen van Romy Lamers als wetenschappelijk onderzoek bevestigen de effectiviteit van de BPH keuzehulp als waardevolle ondersteuning bij het samen beslissen. Patiënten zijn beter voorbereid, en zorgverleners kunnen sneller en gerichter aansluiten bij hun wensen. Dit leidt tot betere zorg én hogere tevredenheid.
Lees het wetenschappelijke artikel
van der Wijden FC, de Angst IB, Lamers RED, Cuypers M, de Vries M, van Melick HHE, de Beij JS, Oerlemans DJAJ, van de Beek K, Kil PJM. Effectiveness of a web-based treatment decision aid for men with lower urinary tract symptoms due to benign prostatic hyperplasia. BJU Int. 2019 Jul;124(1):124-133. doi: 10.1111/bju.14646. Epub 2019 Mar 4. PMID: 30589205.
De BPH keuzehulp is voor mannen met LUTS / BPH klachten. De keuzehulp ondersteunt bij de keuzes:
Ben je als uroloog of verpleegkundige geïnspireerd geraakt, en wil je de meerwaarde van deze keuzehulp zelf ervaren? Bij alle teams is het gebruik van de keuzehulp binnen 3 tot 6 maanden routine geworden.
Met onze aanpak en implementatiepakket maken we het ook jouw team zo makkelijk mogelijk! Neem contact op met Ellen Parent, of vraag een proefpakket aan.
Veel medisch specialisten zijn gewend om snel en doortastend te handelen. Niemand wil zijn of haar patiënten onnodig lang in onzekerheid laten. Ook tijdsdruk, volle spreekuren en de wens om overzicht te houden, spelen mee. Een time-out voelt dan soms als (onnodige) vertraging. Daarnaast zijn er begrijpelijke zorgen: wat als de patiënt in de tussentijd afhaakt? Wat als hij of zij juist méér onzeker wordt van het nadenken? Of de verkeerde informatie opzoekt op internet? Deze bezorgdheden zijn invoelbaar, maar niet altijd terecht.
Onderzoek toont aan dat patiënten die tijd krijgen om na te denken en gebruikmaken van keuzehulpen, bewuster kiezen. Ze voelen zich serieus genomen, zijn beter geïnformeerd en ervaren meer regie in hun zorgtraject. Dit heeft niet alleen een positief effect op de therapietrouw en de kwaliteit van leven, maar kan ook bijdragen aan lagere zorgkosten op de lange termijn.¹
Keuzehulpen helpen patiënten om hun opties beter te begrijpen, realistischere verwachtingen te vormen en keuzes te maken die passen bij hun persoonlijke waarden. In verschillende studies is aangetoond dat een kort moment van reflectie tussen de informatieverstrekking en de uiteindelijke besluitvorming, het keuzeproces ten goede komt. Patiënten waarderen dit 'pauze'-moment en ervaren achteraf minder spijt van hun keuze. Ook in de oncologische zorg is gebleken dat 'family time-outs' – waarin patiënt en naasten samen afwegingen op een rij zetten, zonder de arts erbij – leiden tot keuzes die beter afgestemd zijn op de persoonlijke situatie.²
Een keuzehulp ondersteunt deze tussenfase. Het is geen vervanging van het gesprek, maar een waardevolle aanvulling. De patiënt krijgt – thuis of samen met een naaste – overzicht van de opties, uitleg in begrijpelijke taal, en ruimte om persoonlijke voorkeuren te verkennen. Zo wordt de time-out geen lege stilte, maar een fase van voorbereiding. En het mooie is: veel medisch specialisten merken dat het vervolgconsult juist efficiënter en effectiever verloopt. Omdat de basis al is gelegd, kan het gesprek echt gaan over wat ertoe doet.
Een time-out kan betekenen dat er een extra afspraak nodig is, maar dit is geen tijdverlies. Uit onderzoek blijkt dat patiënten slechts 20 tot 60% van de informatie uit het eerste gesprek onthouden, zeker wanneer de boodschap emotioneel beladen is.³ En de helft van de rest wordt verkeerd herinnerd.⁵ Een extra consult of time-out draagt bij aan weloverwogen beslissingen die beter passen bij de voorkeuren van de patiënt.
Door ruimte te geven voor reflectie en het gesprek later voort te zetten, worden consulten effectiever. Het eerste gesprek kan korter en gerichter zijn, omdat er minder tijd nodig is om de patiënt te informeren over de verschillende opties. De patiënt heeft tijd om alles te laten bezinken, vragen te formuleren en eventueel met naasten te overleggen. Het vervolgconsult is daardoor concreter, efficiënter en levert keuzes die rust en duidelijkheid brengen. In plaats van herhaalconsulten vanwege twijfel of onduidelijkheid achteraf, kom je tot keuzes die rust en duidelijkheid bieden. Juist in een zorgsysteem onder druk is dit een investering in zowel kwaliteit als capaciteit.⁶
Het vraagt soms om net een andere manier van denken. Niet: “Ik weet wat medisch het beste is, laten we snel kiezen.” Maar: “Wat is voor jou belangrijk? Laten we samen kijken wat het beste past bij jouw leven.” Juist als de druk hoog is, lijkt het nemen van een time-out een luxe. Maar in werkelijkheid is het een voorwaarde voor passende zorg.
Samen beslissen draait namelijk niet alleen om medische keuzes, maar ook om de persoon achter die keuze. Het gaat over wat belangrijk is voor hun leven en welke impact de beslissing heeft op hun toekomst. Laten we die ruimte voor reflectie blijven geven, ook als het ongemakkelijk voelt. Juist op die momenten ontstaan de keuzes die echt betekenisvol zijn.
Ben je geïnspireerd geraakt en wil je in de praktijk ervaren hoe een time-out, ondersteund door een keuzehulp, het keuzeproces niet vertraagt – maar juist verdiept? We horen graag hoe we je kunnen helpen!
Ben je bestuurder, projectleider of programma manager en wil je breed draagvlak creëren voor samen beslissen in jouw ziekenhuis? Of ben jij zorgverlener en wil je ervaren hoe onze keuzehulpen ondersteunen bij samen beslissen?
Neem dan contact op met:
ellen@zorgkeuzelab.nl
Of je met regelmatig bewegen, gezonde voeding, goed slapen, ontspanning of sociale activiteiten aan de slag wilt, en welke aanpak daarvoor het meest passend is, verschilt per persoon. De keuzehulp informeert je over wat een gezonde leefstijl jou kan opleveren, en wat daarbij belangrijk is. Vervolgens helpt het je om na te denken over wat je wilt aanpassen aan je leefstijl, hoe je dat wilt doen en of je daarbij hulp nodig hebt. Zo helpt de keuzehulp mensen met parkinson(isme) om te kiezen waar zij mee aan de slag willen gaan en te helpen een gezonde leefstijl vol te houden.
De keuzehulp ondersteunt mensen met parkinson(isme) in de vroege en midden fase van de ziekte, die graag willen weten wat een gezonde leefstijl betekent en aan de slag willen met het veranderen van hun leefstijl.
De parkinson verpleegkundige of verpleegkundig specialist nodigt mensen met parkinson uit om de keuzehulp te gebruiken. Zo weet je zeker dat er een moment is om samen vragen te bespreken en een persoonlijk plan te maken voor leefstijl-verandering.
Een jaar na de lancering van de keuzehulp zijn inmiddels 3 zorginstellingen gestart met implementatie van de keuzehulp: Bravis ziekenhuis, Jeroen Bosch Ziekenhuis en Punt voor Parkinson Twente. De ervaringen van patiënten en verpleegkundigen zijn heel positief. Beiden geven aan dat het prettig is om alle betrouwbare informatie over leefstijl overzichtelijk op één plek te hebben. Het helpt patiënten om na te denken wat zij willen dat er verbetert. Ook biedt het praktische handvatten om hier zelf mee aan de slag te gaan of gericht hulp te vragen.
Doet jouw zorginstelling nog niet mee, maar wil je wel graag aan de slag met de keuzehulp? Dan is deze ook publiek toegankelijk. Zie het kader onderin voor meer informatie.
Neurologen en verpleegkundigen krijgen vaak de vraag van mensen met parkinson: ‘Wat kan ik zelf doen?’. Zij vinden het heel fijn dat zij deze mensen nu de Leefstijl keuzehulp kunnen aanbieden. Dit geeft mensen met parkinson de regie om zelf aan de slag te gaan. Zo zet de keuzehulp aan tot nadenken over gewoontes en doelen. Als zorgverlener kun je nu alle betrouwbare informatie op een presenteerblaadje aanreiken en er in het volgende gesprek makkelijk op terugkomen.
Een patiënte die enkele jaren geleden de diagnose parkinson kreeg, kreeg onlangs de keuzehulp uitgereikt van haar parkinsonverpleegkundige in het Bravis zekenhuis. Zij ziet hier heel veel meerwaarde in, voor zichzelf én haar lotgenoten: “Het is mooi dat er zoveel duidelijke informatie op één plek is. Toen ik de diagnose kreeg was de keuzehulp er nog niet. Je krijgt dan veel informatie en is het een warboel in je hoofd. Ik heb veel zelf moeten opzoeken. Als ik de keuzehulp aan het begin van mijn diagnose had gekregen, had dat mij geholpen. Dan had ik meteen de goede informatie en tips over wat je kunt doen. Want daar denk je toch over na: wat kan ik doen, wat kan er beter?”
Michelle van der Laars, parkinsonverpleegkundige in het Bravis ziekenhuis: “De keuzehulp geeft parkinson patiënten betrouwbare informatie die ze nodig hebben over leefstijl. Alle leefstijldomeinen komen aan bod en de informatie is geclusterd per domein. Dat is heel fijn. Sommige patiënten gaan anders zelf zoeken en komen dan ook op sites die niet betrouwbaar zijn. De keuzehulp neemt ook vragen van patiënten weg. Deze hoeven ze dan niet meer met ons te bespreken.”
Ook horen we terug dat de keuzehulp concrete handvaten en tips geeft zodat mensen met parkinson in een eerste vervolggesprek al kunnen aangeven wat hun doelen om te veranderen zijn. Sommigen hebben al zelfstandig een plan opgesteld, anderen kunnen duidelijker aangeven waar ze graag hulp bij willen krijgen.
Een patiënte gaf ook aan: “In de keuzehulp neemt je puntsgewijs de leefstijldomeinen door. Zo wordt duidelijker of je iets aan je leefstijl wilt veranderen en wat dan. Ik ben aan de slag gegaan met mijn voeding. Voor mijn afspraak met de verpleegkundige heb ik nog eens mijn doelen in de keuzehulp nagekeken, of die nog hetzelfde waren. Het doel van mijn voeding had ik behaald. Maar over drie jaar heb ik misschien andere doelen.”
Michelle: “De keuzehulp helpt mensen om zelf na te gaan welke leefstijlverandering zij willen en of zij hier hulp bij willen. Samen kunnen we dan kijken welke hulp nodig is. Zo kwam ik er laatst met een patiënt op uit dat hulp van een ergotherapeut nodig was en kon ik de verwijzing regelen. Een andere patiënt hebben we kunnen helpen met slaapadvies vanuit ons Slaapcentrum. Er zijn ook mensen die het fijn vinden om de informatie te lezen, maar concluderen dat ze voor nu tevreden zijn met hun leefstijl.”
De keuzehulp is publiek toegankelijk. Zo kan de keuzehulp mensen met parkinson ondersteunen die de keuzehulp niet van hun verpleegkundige kunnen ontvangen. De keuzehulp is te vinden op de website van ParkinsonNL
Vraag een proefpakket aan of neem contact op met:
ellen@zorgkeuzelab.nl
De Parkinson leefstijl keuzehulp is een initiatief van ParkinsonNL en ontwikkeld in samenwerking met de Parkinson Vereniging en ParkinsonNet en ZorgKeuzeLab als ontwikkel- en implementatiepartner. Over de keuzehulp
Het uitreiken van de Prostaatkanker keuzehulp maakt inmiddels vast onderdeel uit van de routine. Saskia vertelt over het moment van uitreiken: “Silvie en ik delen de keuzehulp uit op het moment dat een patiënt voor een keuze staat over de te volgen behandeling. Tijdens het uitreiken geven we gelijk een toelichting over de keuzehulp.”
Silvie: “We leggen uit hoe de keuzehulp werkt, welke informatie ze er kunnen vinden en voor welke behandelingen ze in aanmerking komen. Ook de praktische zaken komen hierbij aan bod: hoe ze op de website komen en daar kunnen inloggen. We nemen de patiënt hierin echt aan de hand mee.”
Volgens Saskia is het belangrijk om binnen het team een verantwoordelijke te hebben voor het uitreiken van de keuzehulp: “Spreek goed af wie de keuzehulp meegeeft, zodat je niet van elkaar verwacht dat de ander het wel zal doen. Zelf hebben we dit zo logisch mogelijk ingedeeld: Wij zien de meeste patiënten en iedereen weet dat wij degenen zijn die het uitreiken. Dat werkt goed. We reiken hem in principe aan iedere patiënt uit. In het EPD hebben we ook een smart phrase opgenomen waarin het meegeven van de keuzehulp staat benoemd. In het begin een handig hulpmiddel, inmiddels zit het bij ons helemaal in de routine.”
In het Amphia ziekenhuis ervaren ze dat het gebruik van de keuzehulp bijdraagt aan het maken van de keuze. Silvie: “De keuzehulp heeft echt meerwaarde en is waardevol voor patiënten om te gebruiken. Het helpt patiënten om een verantwoorde beslissing te maken.”
Saskia: “De patiënten vinden het fijn om op een andere manier de informatie door te nemen. Ook de thuisomgeving kan hiermee goed op de hoogte worden gebracht over welke keuzes er zijn. Het is betrouwbare informatie als aanvulling op wat wij in de spreekkamer bespreken. Het biedt goede ondersteuning om erachter te komen welke optie het beste bij henzelf past.”
De keuzehulp wordt vaak als ‘huiswerk’ meegegeven. Silvie: “Zeker als patiënten voor zichzelf nog alle opties open hebben staan. Ik adviseer mijn patiënten altijd om een keer te gaan kijken en in te loggen in de online keuzehulp om te zien wat het brengt.”
Silvie: “We vragen altijd na of patiënten de keuzehulp hebben ingevuld. Zeker als iemand veel twijfels heeft, kan de keuzehulp diegene echt op weg helpen. Het zet de patiënt in de lead om goed na te denken wat het beste bij hem past. Sommige patiënten vinden het heel lastig om die keuze te maken. Die horen liever van hun zorgverlener: "Dit gaan we doen". Dit is een goed hulpmiddel om die keuze samen te kunnen maken. Het werken met de keuzehulp kost ook geen extra tijd. Het levert uiteindelijk juist tijd op, omdat mensen er thuis mee aan de gang kunnen.”
In de 6 jaar dat de Prostaatkanker keuzehulp wordt ingezet, merken ze in het Amphia ziekenhuis een verschil in de betrokkenheid van patiënten. Saskia: “Voor patiënten is er heel veel informatie beschikbaar. Google is een steeds grotere vriend van elke patiënt. Mensen zijn zich er veel bewuster van dat er keuzes zijn. Dat is echt een verschil met 5 jaar geleden. Ik verwacht dat samen beslissen alleen maar meer wordt. Patiënten zijn veel actiever betrokken bij het keuzeproces, dat maakt het gebruik van een keuzehulp juist nog belangrijker. Hiermee kunnen patiënten de behandelopties goed vergelijken en afwegen wat voor hén belangrijk is.”
De Prostaatkanker keuzehulp is voor mannen met laag en middelhoog risico gelokaliseerd prostaatcarcinoom, waarbij tenminste twee van de volgende behandelingen mogelijk zijn:
Ook is de keuzehulp geschikt voor mannen met hoog risico gelokaliseerd prostaatkanker die de keuze tussen opereren en bestraling hebben.
Ben je als uroloog, internist-oncoloog of verpleegkundige geïnspireerd geraakt, en wil je de meerwaarde van deze keuzehulp zelf ervaren? Bij alle teams is het gebruik van de keuzehulp binnen 3 tot 6 maanden routine geworden.
Met onze aanpak en implementatiepakket maken we het ook jouw team zo makkelijk mogelijk! Neem contact op met Sophie. of vraag een proefpakket aan.
