Met een achtergrond in bedrijfskunde en een master in Finance & Investments maakte ik vijf jaar geleden de overstap naar de zorg. Ik zag hoeveel er vanuit dat perspectief te winnen valt in zorgorganisaties — en ik wil me inzetten voor iets dat er echt toe doet.
Bij Performation heb ik sindsdien gewerkt aan uiteenlopende vraagstukken: van kostprijsberekeningen en financiële begrotingen tot benchmarkonderzoek en dataprojecten die waardevolle zorgdata beter beschikbaar maken voor zorg en onderzoek. Dat laatste doe ik nog steeds, onder andere als onderdeel van RONDA, een samenwerking met IKNL gericht op het automatiseren van de Nederlandse Kankerregistratie (NKR).
Ik houd van organiseren: het overzicht bewaren, structuur aanbrengen en dingen daadwerkelijk beter maken. Die combinatie past goed bij de rol van zorgconsultant, waarin ik me bezighoud met het beheren en implementeren van keuzehulpen en het meewerken aan projecten om onze dienstverlening nog verder te verbeteren.
Daarnaast wil ik dichter bij de medische inhoud en het primaire zorgproces zitten. Samen beslissen is wat mij betreft een onmisbaar onderdeel van toekomstbestendige zorg. Als patiënten echt onderdeel zijn van hun eigen zorgproces — goed geïnformeerd, met ruimte voor hun eigen wensen en waarden — leidt dat niet alleen tot beter passende keuzes, maar ook tot meer begrip, betere therapietrouw en minder zorg die ten koste gaat van de kwaliteit van leven. Dat is precies waar ZorgKeuzeLab aan werkt.
Wil je meer weten over de implementatie van keuzehulpen of heb je een vraag over onze dienstverlening? Neem gerust contact op via esther@zorgkeuzelab.nl.
ZorgKeuzeLab ontwikkelt in samenwerking met medisch specialisten en patiënt(vertegenwoordigers) keuzehulpen voor patiënten en zorgverleners. Een keuzehulp wordt in de spreekkamer door een arts uitgedeeld aan een patiënt en vormt de basis voor het gesprek om samen te beslissen welke behandeling het beste past.
Wil je bijdragen aan het vanzelfsprekend maken van samen beslissen? Je werkt mee aan:
Je bent een enthousiaste werkstudent en hebt affiniteit met de zorg. Daarnaast ben jij iemand die:
Ervaring met ontwerp en lay-out is een pre.
Bij Performation geloven we dat werk meer is dan een bijbaan. We bieden je een plek waar je ervaring op kunt doen en daarmee impact kunt maken. Dit kun je van ons verwachten:
ZorgKeuzeLab is onderdeel van Performation. Bij Performation werken we elke dag, samen met zo'n 160 collega's, aan een betere zorg. Al meer dan 25 jaar zijn we dé specialist in innovatieve softwareoplossingen voor de Nederlandse gezondheidszorg. Samen met onze andere merken zoals de Patient Journey App, OnlinePROMS en MedSpace – ondersteunen we meer dan 120 ziekenhuizen in Nederland, België en Duitsland.
Het verschil maken. Door ziekenhuizen te helpen efficiënter te werken, zorgen we ervoor dat zij zich kunnen richten op wat écht telt: de beste zorg leveren aan hun patiënten. Of het nu gaat om het automatiseren van kankerregistraties en het optimaliseren van behandelmethodes of het bijdragen aan een optimale bezetting in het ziekenhuis, ons doel is helder: betere zorg, sneller en voor iedereen toegankelijk. Voor nu én voor in de toekomst.
Interesse in de vacature? Stuur je CV en korte motivatie naar Asako Takahashi via asako@zorgkeuzelab.nl. Heb je vragen? Bel of app naar 06-41189189.
Suze werkt ruim drie jaar in het Reinier de Graaf ziekenhuis, in de rol van senior adviseur Kwaliteit & Veiligheid. Een deel van haar tijd is gewijd aan patiënt- en naastenparticipatie en de coördinatie van de implementatie van digitale keuzehulpen. Kirsten sloot een jaar geleden aan en ondersteunt Suze in dit traject.
Toen Suze begon, waren er al enkele afdelingen bezig met tools ter ondersteuning van het samen beslissen. "Wat ik heel mooi vind om te merken hier, is dat er een duidelijke wens en behoefte is vanuit de zorgverleners. Dat sluit goed aan bij onze werkwijze als afdeling Kwaliteit & Veiligheid: we willen niet iets van bovenaf opleggen, het moet komen vanuit de vraag die bij zorgprofessionals leeft.
Ik merkte dat zorgverleners en patiënten enthousiast waren over digitale keuzehulpen, omdat dit goed aansluit bij de informatiebehoefte van patiënten. Patiënten kunnen zich thuis voorbereiden en hebben meer informatie om (mee) te kunnen beslissen. Dit stelt patiënten en zorgverleners in staat samen een persoonlijk en effectief beslis-gesprek te voeren. De informatie en data in de keuzehulpen volgen de richtlijn en zijn heel secuur ontwikkeld. Zorgverleners durven die informatie met vertrouwen mee te geven aan de patiënt."
Ondanks de wens tot implementatie, verliep de verdere uitrol niet vanzelf. Er waren twee terugkerende drempels. Ten eerste: het vraagt een andere werkwijze. "Digitalisering klinkt makkelijk, maar het vraagt echt een aanpassing van dagelijkse routines en de ervaring om een ander beslis-gesprek te voeren met een beter geïnformeerde patiënt. Dat gaat niet vanzelf, daar moet je tijd en aandacht aan geven."
De tweede drempel was financieel van aard. "Elke nieuwe keuzehulp betekende een aparte aanvraag, een apart budget, en voor veel afdelingen de vraag: is het dit waard? Zorgprofessionals haakten af, niet omdat ze het niet wilden, maar omdat de weg ernaartoe onduidelijk en tijdrovend was."
Suze is uitvoerig met alle stakeholders om tafel gegaan, waaronder ict'ers, managers en zorgverleners, en bracht al die perspectieven samen. Wat zijn de behoeften? Waarom willen we dit? Wat levert het op? "Ik merkte al snel dat er een gedeelde visie was: dit is gewoon de toekomst. De druk op de zorg is hoog, de informatiebehoefte van patiënten en het belang van samen beslissen is groot. Keuzehulpen bieden een mooie kans."
"Samen met ZorgKeuzeLab hebben we om tafel gezeten om te kijken naar het huidige gebruik en de mogelijkheden voor een ziekenhuisbrede overeenkomst. Ook de meerwaarde en bewezen effectiviteit uit literatuuronderzoek, ten aanzien van samen beslissen en keuzehulpen, hebben we meegenomen. Evenals ervaringen van onze patiënten en zorgverleners. Medisch managers, die in de ontwikkelfase van keuzehulpen betrokken waren, spraken zich hier positief over uit. Die positieve ervaringen vanuit onze eigen praktijk, droegen enorm bij aan steun voor een ziekenhuisbrede overeenkomst.
Het managementteam gaf aan 'Wij vinden dit als ziekenhuis belangrijk, en nemen de kosten centraal op ons.' Dat was het keerpunt en bood ruimte voor opschaling."
Het resultaat was voelbaar. Voor afdelingen was, met de centrale financiering, echt een drempel weggenomen. "Bijvoorbeeld voor de ICD keuzehulp. De afdeling wilde heel graag. Dus toen we konden zeggen 'de weg is vrij', zijn ze vol enthousiasme van start gegaan. Dat is precies wat je wilt.
Het centrale budget heeft niet alleen praktische drempels weggenomen, het heeft ook de boodschap versterkt: "Binnen ons ziekenhuis is samen beslissen de standaard."
Kirsten geeft aan dat het opschalingsproces niet onderschat moet worden. "Het is een proces dat langzaam maar gestaag moet groeien. Het vraagt om een lange adem en goede voelsprieten. Wanneer is het juiste moment om erover in gesprek te gaan? Soms is een zorgpad nog zo in ontwikkeling dat een keuzehulp op dat moment geen prioriteit heeft. Dan ligt de focus eerst op 'de basis op orde'. En dat begrijpen we ook, je moet keuzes maken in waar je je tijd en energie aan besteedt.
Als er een nieuw zorgpad wordt (door-)ontwikkeld, is dat hét moment om een zaadje te planten. Niet met als doel 'we moeten nu een keuzehulp inzetten', maar om met elkaar in gesprek te gaan of een keuzehulp van meerwaarde kan zijn. En als het niet past, dan past het niet, dat kan ook een conclusie zijn. Het is onze rol als adviseur om hier kritisch over mee te denken."
"We zijn een relatief klein ziekenhuis en de wandelgangen worden écht gebruikt. Als een collega van een andere vakgroep vraagt: hoe doen jullie dat eigenlijk? En het antwoord is 'bij ons werkt dit heel goed', dan werkt dat krachtiger dan welke presentatie ook."
Die dynamiek willen Suze en Kirsten verder versterken. Inspireren in plaats van instrueren. "Mensen zijn inmiddels wel bekend met het begrip samen beslissen. We willen de focus leggen op wat het oplevert, mooie verhalen en concrete resultaten delen.
Een voorbeeld hiervan is het onderzoek van een collega, naar de inzet van de ICD keuzehulp. We zijn benieuwd welke afwegingen zorgverleners zelf maken bij het al dan niet uitreiken van een keuzehulp. Welke aannames spelen daarin mee, bijvoorbeeld rond taalbarrières, gezondheidsvaardigheden of sociaaleconomische achtergrond. Een ander onderwerp dat we graag willen onderzoeken is: maken patiënten andere keuzes na het gebruik van de keuzehulp? Interessant om daar meer over te leren en breder binnen het ziekenhuis en daarbuiten te kunnen delen."
Suze en Kirsten kijken positief terug op de opschaling van afgelopen jaren. Sleutelfactoren hierin zijn het enthousiasme van binnenuit, een breed gedragen visie en een ondersteunende en adviserende rol vanuit Kwaliteit & Veiligheid. Ook de keuze voor centrale financiering heeft geholpen om de implementatie ziekenhuisbreed mogelijk te maken.
Samen beslissen blijft ook de komende jaren een belangrijk thema. "We werken aan een 'toolbox' om zorgprofessionals te inspireren en informeren over de verschillende beschikbare tools ter ondersteuning van samen beslissen. Daarnaast bieden we graag een podium aan alle mooie voorbeelden en initiatieven die er zijn binnen het Reinier de Graaf ziekenhuis, want die verdienen het om gedeeld te worden."
Ben je bestuurder, projectleider of programma manager en wil je ook breed draagvlak creëren voor samen beslissen in jouw ziekenhuis? Of ben jij zorgverlener en wil je ervaren hoe onze keuzehulpen ondersteunen bij samen beslissen?
Neem dan contact met onze programma manager Sophie Kurk sophie@zorgkeuzelab.nl
De afgelopen jaren is er internationaal substantieel geïnvesteerd in de ontwikkeling van keuzehulpen. Dat is niet zonder reden. Goed ontwikkelde keuzehulpen ondersteunen samen beslissen, vergroten patiëntbetrokkenheid en leiden tot keuzes die beter aansluiten bij de waarden en voorkeuren van individuele patiënten.
De wetenschappelijke onderbouwing is stevig: een recente Cochrane review van Stacey et al. (2024), gebaseerd op 209 gerandomiseerde studies met meer dan 107.000 deelnemers, laat overtuigend zien dat keuzehulpen leiden tot beter geïnformeerde patiënten, een realistischer beeld van kansen en risico's en een actievere rol in de besluitvorming. Daarnaast dragen ze aantoonbaar bij aan minder twijfel en onzekerheid rondom de keuze, betere therapietrouw en minder spijt achteraf.
Toch blijft het gebruik in de praktijk structureel achter, met name daar waar keuzehulpen worden ingezet zonder begeleiding bij de implementatie. Uiteraard zijn de kwaliteit en aansluiting bij de actuele richtlijn van de tool belangrijke aspecten. Maar ook een uitstekende keuzehulp bereikt de patiënt niet als de implementatie niet op orde is.
Keuzehulpen zijn beschikbaar voor veel verschillende medische beslissingen en bewezen effectief in grootschalig gerandomiseerd onderzoek. Toch blijft structureel gebruik in de dagelijkse zorgpraktijk achter. De bottleneck is niet de tool maar de implementatie. (Stacey et al., 2024 & Légaré et al., 2018)
Het onderscheid tussen werkzaamheid en effectiviteit is zorgverleners bekend vanuit de farmacologie: een medicijn kan onder ideale omstandigheden uitstekend werken (perfect use), maar in de dagelijkse praktijk valt het resultaat vaak tegen (typical use). Hetzelfde geldt voor keuzehulpen. De werkzaamheid is aangetoond in grootschalig gerandomiseerd onderzoek. Maar of die werkzaamheid zich ook vertaalt naar effectiviteit in de dagelijkse zorgpraktijk, hangt af van de implementatie.
Uit de literatuur blijkt dat het daarin vaak ontbreekt aan heldere afspraken over wie de keuzehulp aanbiedt, hoe en wanneer dit gebeurt en wie het keuzegesprek voert. Zonder structurele borging verdwijnt de keuzehulp naar de achtergrond, en ontstaat er een kloof tussen wat hij kán leveren en wat hij daadwerkelijk oplevert.
Légaré et al. (2018) bevestigen dit in hun Cochrane review: samen beslissen neemt alleen structureel toe als het actief wordt ondersteund op twee niveaus: Op het niveau van de zorgverlener gaat het om kennis, vaardigheden en motivatie. Op organisatieniveau gaat het om het inbedden in werkprocessen, het beleggen van verantwoordelijkheid en het scheppen van de juiste randvoorwaarden.
Hæe et al. (2022) laten zien wat er gebeurt als dat wél op orde is: daar waar keuzehulpen expliciet werden ingebed in het zorgpad en zorgverleners actief betrokken waren, gaf driekwart van de clinici aan dat het gesprek over behandelopties aantoonbaar verbeterde. Het verschil zat niet in de kwaliteit van de tool, maar in de manier waarop hij werd ingevoerd.
Een factor die in de implementatieliteratuur regelmatig onderbelicht blijft, is contextkennis: hoe ziet het zorgpad er in de praktijk uit? Dat verschilt per ziekenhuis en per afdeling. In de implementatiefase moet samen met het team in kaart worden gebracht op welk moment de klinische beslissing valt, welke vragen bij patiënten leven en hoe zorgverleners het gesprek voeren.
In het ontwikkeltraject wordt, in samenwerking met zorgverleners en patiënten(verenigingen), diepgaand inzicht verkregen in de klinische context: welke behandelopties relevant zijn, welke afwegingen patiënten maken en welke informatie zij nodig hebben om tot een weloverwogen keuze te komen. Die kennis vormt niet alleen de basis voor een goede tool, maar ook voor de implementatie — ze maakt het mogelijk om draagvlak te creëren, ook bij zorgverleners die niet bij de ontwikkeling betrokken waren. Structurele samenwerking met medisch specialisten en patiëntenverenigingen is daarvoor essentieel: niet als eenmalige inspanning, maar als doorlopend partnerschap waarbij richtlijnupdates direct worden vertaald naar de keuzehulp.
Zonder die verbinding blijft een keuzehulp een losstaande tool in plaats van een geïntegreerd onderdeel van het zorgproces.
Uit onderzoek en praktijkervaring zien we een eenduidig beeld. Wat succesvolle implementatie onderscheidt, is terug te brengen tot vier elementen:
Betrek het hele team vanaf de start van het implementatietraject. Zet het doel centraal en ga in gesprek over eventuele zorgen of drempels. In de praktijk zijn vaak meerdere zorgverleners betrokken bij het aanbieden van een keuzehulp. Juist daarom is het van belang dat er binnen het team een ambassadeur is die die collega's aanspreekt op gebruik, knelpunten signaleert en de continuïteit bewaakt. Zonder die teamgerichte coördinerende rol verwatert de verantwoordelijkheid.
De keuzehulp is geen optionele toevoeging, maar een vast en geprotocolleerd onderdeel van het zorgproces: aangeboden op het klinisch relevante beslismoment, door de daartoe aangewezen zorgverleners. Op die manier creëer je ruimte voor het samen beslissen.
Een keuzehulp werkt alleen als zorgverleners weten hoe zij samen beslissen goed toepassen en hoe de keuzehulp daarin ondersteunt. Daarbij is het belangrijk te erkennen dat zorgverleners en patiënten samen beslissen vaak verschillend ervaren. Uit de Transparantiemonitor van het Nivel (Zagt et al., 2023) blijkt dat de door patiënten ervaren mate van samen beslissen al jaren stabiel blijft, ondanks de vele inspanningen. Zo is slechts 37% van de patiënten het sterk eens met de stelling dat arts en patiënt de behandelopties samen grondig afwegen. Die kloof vraagt om bewustwording én vaardigheidstraining — niet alleen over de keuzehulp zelf, maar over het voeren van een werkelijk gelijkwaardig gesprek.
Of patiënten de keuzehulp gebruiken, hangt sterk af van de introductie: wat wordt er gezegd bij het uitreiken, hoe worden patiënten geactiveerd om in te loggen en is duidelijk hoe de informatie terugkomt in het gesprek. Stacey et al. (2024) laten bovendien zien dat keuzehulpen die vóór het beslisconsult worden aangeboden de gespreksduur niet verlengen — en soms zelfs verkorten, doordat de patiënt beter voorbereid het gesprek in gaat.
Effectieve implementatie vraagt om systematische meting. Hoeveel patiënten ontvangen de keuzehulp daadwerkelijk? Hoeveel loggen in, doorlopen de volledige tool en keren terug? Die cijfers krijgen betekenis wanneer ze worden afgezet tegen vooraf gestelde doelen. Doelen die het team zelf formuleert en die richting geven aan bijsturing. Zonder die meetcyclus blijft implementatie een inspanning zonder terugkoppeling. De cijfers bieden een goede basis om samen het gesprek aan te gaan over wat er goed gaat en waar nog verbetering mogelijk is.
Structureel gebruik van keuzehulpen vereist interventies op meerdere niveaus tegelijk: de individuele zorgverlener, de organisatie én het zorgpad. Interventies die slechts één niveau aanspreken, hebben aantoonbaar minder effect. (Légaré et al., 2018)
De effectiviteit van keuzehulpen staat buiten kijf. De uitdaging ligt in de volgende stap: structureel gebruik in de dagelijkse zorgpraktijk. Dat is geen vanzelfsprekendheid. Dit is het resultaat van bewuste keuzes op het niveau van zorgverleners, teams en organisaties om implementatie serieus te nemen, niet als afrondende stap, maar als integraal onderdeel van het proces.
Pas wanneer een keuzehulp vanzelfsprekend onderdeel is van het zorgproces, levert hij wat hij belooft: betere gesprekken, meer waardegerichte keuzes en zorg die écht aansluit bij wat voor de individuele patiënt belangrijk is.
Ben je geïnspireerd geraakt en herken je de implementatiekloof in jouw eigen organisatie? We denken graag met je mee over wat er echt voor nodig is om samen structureel te verankeren in de praktijk.
Ben je bestuurder, projectleider of programma manager en wil je breed draagvlak creëren voor samen beslissen in jouw ziekenhuis? Of ben jij zorgverlener en wil je ervaren hoe onze keuzehulpen ondersteunen bij samen beslissen?
Neem dan contact met me op via sophie@zorgkeuzelab.nl
