Het idee om de CVA keuzehulp te gebruiken ontstond vanuit de wens om patiënten en hun naasten beter te betrekken bij de zorg. Marieke: “We vonden het belangrijk om patiënten meer te betrekken bij de keuze voor ontslagbestemming en ook beter te informeren over de mogelijkheden, zodat verwachtingen beter overeenkomen. Daarbij wilden we meer duidelijkheid in het proces rondom opname en ontslag, voor zowel de patiënt als het team. De keuzehulp helpt daarbij.”
Het hele team werd goed geïnformeerd en betrokken bij de voorbereiding van de implementatie. Het onderwerp samen beslissen en de keuzehulp kregen ruim aandacht tijdens het werkoverleg. We bespraken waarom we dit wilden en wat we ermee wilden bereiken. Iedereen kreeg de kans om zelf de keuzehulp te bekijken en vragen en zorgen werden samen besproken. Marieke: “Je moet er in de voorbereiding eerst met z’n allen energie in steken, om het daarna eruit te halen.”
In januari 2023 is het team van start gegaan. Bij opname wordt standaard binnen 48 uur het verpleegkundig gesprek gepland. Tijdens dat gesprek wordt de keuzehulp toegelicht en aan patiënten en hun naasten gevraagd om de keuzehulp samen in te vullen op de iPad. Harma: “Wij zijn altijd in de buurt om eventuele vragen te beantwoorden. Maar onze ervaring is dat 95% van de patiënten en naasten het prima zonder onze hulp kan invullen.”
Hoewel het implementeren van een nieuwe werkwijze altijd even wennen is, nam het verpleegkundig team vanaf het begin de verantwoordelijkheid. Harma: “De dokters zijn niet actief betrokken bij het uitreiken van de keuzehulp, maar steunen het wel. Wij als verpleegkundigen zorgen voor het uitreiken, het opvolgen én dat de samenvatting op de juiste plek in het dossier komt om te bespreken in het MDO.”
Door de keuzehulp op te nemen in het activiteitenplan werd het onderdeel van de standaardzorg. Maar liefst 94% van alle patiënten die de keuzehulp krijgt, vult hem ook in. Mannie: “Vanaf het begin hebben we gezegd: dit hoort er nu bij. Iedereen weet wat er van hem of haar verwacht wordt. Het samen beslissen is echt onderdeel van ons verpleegkundig traject.”
Na enige tijd verslapte de aandacht enigszins en nam het gebruik wat af. Harma: “We hebben er toen opnieuw aandacht aan gegeven tijdens werkoverleg en in de wekelijkse nieuwsbrief. Ook werden collega’s persoonlijk aangesproken als de keuzehulp niet altijd uitgedeeld werd. Zo kwam het bij iedereen weer goed op het netvlies en nu hoort het gewoon bij het werk.”
Marieke: “We vieren ook bewust onze successen. Nadat de eerste 100 patiënten de keuzehulp hadden gebruikt, was er taart. We maken ook visuele kwartaalrapportages met cijfers en toelichting, gericht op wat er goed gaat en waar we nog op kunnen letten. Zo maak je het samen heel tastbaar. De kracht van herhaling en het benadrukken van de positieve punten, werkt motiverend.”
De verpleegkundigen merken dat patiënten actiever deelnemen aan hun zorgtraject, ze zijn echt onderdeel geworden van het proces. Harma: “Voorheen werd de ontslagbestemming vaak gewoon medegedeeld. Nu denken patiënten en naasten mee: wat wil ik, wat kan ik, en wat heb ik nodig? Het komt voor dat een patiënt zelf een ander idee heeft over de ontslagbestemming. Na het invullen van de keuzehulp wordt voor de patiënt vaak duidelijk dat diegene zo niet naar huis kan en waarom revalidatie nodig is.”
Mannie: “Patiënten vinden het fijn om mee te kunnen denken en goed voorbereid het gesprek met ons in te gaan. Ze zijn beter geïnformeerd en meer betrokken, de communicatie gaat hierdoor ook sneller.”
Doordat de keuzehulp samen met familie wordt ingevuld, ontstaat er een goed beeld van de situatie en voorkeuren van de patiënt. Deze informatie is beschikbaar tijdens het MDO, waarin de neuroloog samen met het team de vervolgstappen bepaalt. De verpleegkundige brengt daar actief het perspectief van de patiënt in en geeft na het MDO terugkoppeling aan de patiënt.
Marieke deelde eerder in dit artikel de aanpak in het WZA en praktische tips voor projectleiders die aan de slag willen om samen beslissen echt te laten landen.
De CVA keuzehulp is een initiatief van Santeon met ZorgKeuzeLab als ontwikkel- en implementatiepartner. De keuzehulp is goedgekeurd door de Nederlandse Vereniging voor Neurologie en patiëntenvereniging Hersenletsel.nl
Wil jij de CVA keuzehulp inzetten in jouw ziekenhuis? Kijk op zorgkeuzelab.nl of neem contact op via:
natascha@zorgkeuzelab.nl
We denken graag met je mee over de aanpak die past bij jouw team.
Wat geven zorgverleners aan wat de keuzehulp waardevol maakt bij samen beslissen?
In de keuzehulp staat belangrijke informatie over de diagnose en alle behandelopties. Oncologen en patiënten merken dat dit duidelijkheid en overzicht geeft. De begrijpelijke opzet maakt de keuzehulp toegankelijk voor een brede groep mensen. Ook mensen met lage gezondheidsvaardigheden en ouderen gebruiken de keuzehulp verrassend vaak, tot wel 75% logt in.
Het uitreikvel helpt om de verschillende behandelopties samen te bespreken. Het ondersteunt bij de toelichting waarom een bepaalde behandeling wel of niet voor iemand mogelijk is. Het visuele overzicht laat tevens zien welke opties er nog beschikbaar zijn verder in het traject. Dit biedt patiënten transparantie en regie over hun behandeltraject.
Doordat patiënten in de keuzehulp informatie kunnen nalezen en vragen krijgen over kwaliteit van leven, doelen, zorgen en welke bijwerkingen ze (on)draaglijk zouden vinden, denken ze daar thuis nog eens rustig over na. Zo ontstaat meer persoonlijk inzicht dan bijvoorbeeld standaardfolders kunnen bieden. Patiënten krijgen de tijd en tuimte om een behandelkeuze te maken die bij hen past.
Oncologen ervaren dat gesprekken waardevoller en efficiënter worden. Met de persoonlijke voorkeuren op tafel voer je een goed gesprek op maat en wordt de consulttijd effectiever benut. Oncoloog Hans Pruijt van het Jeroen Bosch Ziekenhuis ziet dat patiënten een ‘aha-moment’ krijgen.
In de afgelopen jaren is er veel ervaring opgedaan met de implementatie van de Dikkedarmkanker keuzehulp. In zo’n 30 ziekenhuizen wordt de keuzehulp ingezet als vast onderdeel van het zorgtraject. Hieronder vind je praktische tips, gebaseerd op best practices van zorgverleners.
De keuzehulp helpt om samen beslissen te verankeren in de dagelijkse praktijk. Patiënten voelen zich beter voorbereid, consulten worden doelgerichter, en artsen ervaren meer ruimte om af te stemmen wat voor de patiënt belangrijk is. De ervaring uit het veld is duidelijk: dit werkt!
De Dikkedarmkanker keuzehulp, ontwikkeld door ZorgKeuzeLab in samenwerking met medisch specialisten, patiënten en de MDL Fonds, ondersteunt mensen met uitgezaaide dikkedarm- of endeldarmkanker bij één van de moeilijkste beslissingen in hun leven.
Wil jij de Dikkedarmkanker keuzehulp inzetten in jouw ziekenhuis? Kijk op zorgkeuzelab.nl of neem contact op via:
natascha@zorgkeuzelab.nl
We denken graag met je mee over de aanpak die past bij jouw team.
Samen beslissen bij longkanker is waardevol. Onderzoek toont aan: patiënten zijn beter geïnformeerd, hebben realistischere verwachtingen en kiezen bewuster voor een behandeling die past bij hun situatie. Toch bleef brede toepassing in de praktijk achter.
Jet Ankersmid-Matos Miguel: “Er waren al twee keuzehulpen ontwikkeld, maar die werden alleen lokaal ingezet. Wij zagen een kans om ze te integreren tot één landelijke keuzehulp, in samenwerking met ZorgKeuzeLab, Longkanker Nederland en de wetenschappelijke verenigingen.”
De keuzehulp geeft patiënten inzicht in hun behandelopties en wat voor hén belangrijk is. Voor stadium IV-patiënten is er een extra Patients-Like-Me module, om in de spreekkamer te bespreken. Deze module toont de gekozen behandelingen, het verloop hiervan en overlevingscijfers, gebaseerd op real-world data uit het Santeon Samen Beter-programma.
Elk ziekenhuis vraagt om een aanpak op maat. In ieder ziekenhuis is een implementatieteam samengesteld, met onder andere een longarts, verpleegkundig specialist en kwaliteitsadviseur. De begeleiding bestaat uit trainingen, een praktische toolkit en evaluatiemomenten.
Natascha Snel: “We starten bij het lokale zorgpad: wie ziet de patiënt wanneer, en waar past de keuzehulp logisch? De diagnostiek bij longkanker is vaak complex. Samen met het team zoeken we naar vaste momenten waarop de patiënt de keuzehulp krijgt aangeboden en wanneer deze wordt besproken.”
Jet: “We werkten in groepen van vijf ziekenhuizen. Daardoor konden deze teams ervaringen met elkaar delen, en wij konden onze aanpak steeds verfijnen.”
Volgens zorgverleners maakt de keuzehulp het gesprek rijker. Patiënten komen beter voorbereid naar het tweede gesprek, stellen gerichtere vragen en brengen hun persoonlijke voorkeuren in.
Jet: “Zorgverleners vertellen dat ze sneller tot de kern van het gesprek komen. De keuzehulp geeft structuur, en vooral ook ruimte voor wat voor de patiënt belangrijk is.”
Natascha: “En dat is precies waar het om draait. Een time-out tussen de gesprekken zorgt voor ruimte voor verwerking. Patiënten kunnen thuis alles rustig nalezen, bespreken met naasten en zich voorbereiden op het vervolg. Ze voelen zich echt betrokken.”
87% van de patiënten is (zeer) tevreden. Ze vinden de informatie duidelijk en ondersteunend bij het maken van hun beslissing.
Natascha: “Patiënten geven aan dat het hen helpt om alles op een rij te zetten. Ze krijgen overzicht, begrijpen beter wat de behandeling inhoudt en voelen zich gesteund. In een periode die vaak voelt als een rollercoaster, geeft het rust en een gevoel van regie.”
Jet: “Het helpt ook om het gesprek met naasten te voeren. Zo wordt het een gezamenlijk proces. Het ondersteunt mensen om écht met elkaar te praten. Wat wil je nog wel? Wat niet meer? Wat levert het op aan kwaliteit van leven?
Jet: “Een goed geïnformeerd en intrinsiek gemotiveerd team maakt het verschil. We zagen dat zorgverleners die echt geloven in samen beslissen, de keuzehulp makkelijker inbedden in hun dagelijkse routine.
Natascha: “Het inbedden van een ‘time-out’ en een tweede gesprek zijn belangrijk in het samen beslissen. Als er al een natuurlijke time-out is, of als je dat kunt creëren, wordt de keuzehulp effectiever gebruikt. Een training samen beslissen draagt ook bij aan succesvolle implementatie. De keuzehulp is immers een hulpmiddel, de kern blijft het gesprek. Opfrissing van gespreksvaardigheden maakt echt verschil.”
Zoals bij elke verandering waren er obstakels. Soms was er twijfel bij teams: doen we het niet al goed? Of: hebben we daar wel tijd voor?
Natascha: “In het begin kost het tijd om het in te passen, zeker in drukke spreekuren. Maar door te focussen op het perspectief van de patiënt — wat heeft die nodig om goed mee te kunnen beslissen? — ontstaat er vaak begrip en motivatie.”
Jet: “Soms zijn er praktische knelpunten, zoals verschillende IT-systemen of bestaande afspraken in het zorgpad. Dan helpt het om samen te blijven zoeken naar wat wél kan.”
De Longkanker keuzehulp is inmiddels in twintig ziekenhuizen in gebruik. Maar daar stopt het niet.
Jet: “We koppelen dit project aan het IZA-traject ‘Samen leren van samen beslissen’, waarin de Santeon-ziekenhuizen samen leren over de (financiële) impact van samen beslissen ondersteunt door de Longkanker keuzehulp. De nadruk ligt op de impact op het gebruik van dure geneesmiddelen bij stadium IV niet-kleincellige longkanker.
Natascha: “We hopen nog veel meer ziekenhuizen te ondersteunen bij de implementatie. De eersten hebben zich al aangemeld. Uiteindelijk willen we dat samen beslissen met ondersteuning van keuzehulpen vanzelfsprekend wordt, bij longkanker én andere aandoeningen.”
Jet: “De landelijke impact. Twintig ziekenhuizen die samen beslissen nu echt structureel toepassen - dat is bijzonder. En het enthousiasme van de teams maakt me trots.”
Natascha: “Dat dit echt een verschil maakt voor patiënten en hun naasten. Ze voelen zich gehoord, krijgen meer grip op hun situatie en maken in samenspraak keuzes die bij hen passen. Dat is waarom we dit doen.”
Wil jij ook samen beslissen versterken met de Longkanker keuzehulp? Benieuwd hoe de keuzehulp jouw team kan ondersteunen bij het geven van betere, persoonlijke zorg? Of wil je weten hoe je dit eenvoudig kunt integreren in jullie dagelijkse praktijk? Wij helpen je graag op weg.
Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek, een demo of om ervaringen uit te wisselen. Samen maken we samen beslissen in de longkankerzorg nog beter en toegankelijker.
De Longkanker keuzehulp is ontwikkeld op initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie, in samenwerking met alle beroepsverenigingen van artsen die longkanker behandelen, Longkanker Nederland en ZorgKeuzeLab. De keuzehulp is doorontwikkeld en landelijk geïmplementeerd in 20 ziekenhuizen met betrokkenheid van Santeon, Universiteit Utrecht en Amsterdam UMC met behulp van een subsidie van KWF. Meer over de keuzehulp
Romy vertelt: “Na de operatie zien wij de patiënten voor het uitslaggesprek van het weefselonderzoek. Dat is ook het moment waarop we de Borstkanker nazorg keuzehulp introduceren. We vertellen patiënten dat ze over 3 maanden een nazorg gesprek aangeboden krijgen. En dat we dit gesprek aan de hand van de keuzehulp voeren.”
De verpleegkundigen leggen uit hoe patiënten kunnen inloggen, maar vooral wat ze ermee kunnen én wat van hen verwacht wordt.
Romy: “We vragen de patiënt expliciet om de keuzehulp ongeveer twee weken voor het vervolggesprek te doorlopen en in te vullen. We leggen uit dat we het gesprek voeren aan de hand van wat ze heeft ingevuld.”
De keuzehulp wordt ingezet als hulpmiddel om het welzijn van de patiënt te bespreken. Laura: “We zetten de keuzehulp in als middel om te evalueren hoe het met de patiënt gaat. En als ze daar behoefte aan heeft, kan de patiënt met de informatie en tips in de keuzehulp in kaart brengen waar ze aan wil werken.”
Een nazorgplan is geen doel op zich. Inge: “Als tijdens het gesprek of na het doorlopen van de keuzehulp blijkt dat een nazorgplan met haalbare doelen fijn is, dan stellen we het plan op. Maar mocht de patiënt daar nog helemaal niet aan toe zijn, of er geen behoefte aan hebben omdat het goed gaat, dan is dat ook goed.”
Romy en Laura benadrukken dat het niet gaat om ‘goed’ of ‘fout’ invullen. Romy: “De één heeft de neiging om heel uitgebreid te vertellen en de ander zegt ‘nou weet je, het gaat eigenlijk wel’ en allebei is goed. Het gaat erom dat patiënten zich bewust zijn van de thema’s en hun eigen rol in de nazorg. En dat ze zelf mogen aangeven waar ze wel of geen behoefte aan hebben. Het is onze taak om patiënten daar bewust van te maken. De keuzehulp is daar een fijne ondersteuning in.”
Ook bij het uitreiken van de keuzehulp houden ze altijd rekening met wie er voor ze zit. Laura: “Voor veel patiënten is het fijn om iets van handvaten te krijgen, tips en informatie waar ze zich aan vast kunnen houden. Ook voor patiënten die nog midden in het behandeltraject zitten. Door de keuzehulp aan te bieden en daarbij goed uit te leggen wat de patiënt erin terug kan vinden, geef je de patiënt de ruimte om zélf te bepalen wanneer ze die informatie er bij willen pakken.”
Drie maanden na de operatie is het nazorggesprek. De keuzehulp samenvatting vormt dan het startpunt. Inge: “We checken altijd of de samenvatting al geüpload is. En als dat niet zo is, vragen we actief naar of ze de keuzehulp hebben ingevuld.”
Door de keuzehulp komen gesprekken dan sneller tot de kern.
Romy: “We bespreken dezelfde thema’s als voorheen,” vertelt Romy, “maar het is nu concreter: wat wil je aanpakken, en hóe gaan we dat samen doen?”. “Dat is heel helpend, zeker bij patiënten met veel klachten,” vult Inge aan. “Samen bepalen we dan welke doelen prioriteit hebben, en welke aanpak past.”
Opvallend is dat het aantal patiënten dat de keuzehulp gebruikt in Noordwest erg hoog is. En dat zonder reminder voor de afspraak na 3 maanden. Romy: “We zijn met een klein team met korte lijntjes. Als we ergens voor kiezen, dan gaan we er ook met z’n allen voor.” Laura vult aan: “Omdat we zelf de meerwaarde zien, leggen we met enthousiasme aan de patiënt uit waarom het nuttig is om de keuzehulp te gebruiken. Dat maakt echt verschil.”
De keuzehulp biedt niet alleen houvast voor patiënten, maar ook voor de verpleegkundigen zelf. Romy: “De informatie in combinatie met de ervaringsverhalen zorgen voor veel herkenning en erkenning. Patiënten vinden in de keuzehulp betrouwbare adviezen die we anders tijdens een controle of extra (telefonisch) consult zouden bespreken. Nu kunnen ze er thuis al meteen mee aan de slag. Dat is heel fijn.”
Inge: “Het is prettig om voor het gesprek te kunnen lezen hoe de patiënt ervoor staat. Heeft de patiënt nog specifieke klachten ervaren en wat verwacht een patiënt van mij? Zo kan ik me gerichter voorbereiden.”
Die voorbereiding zorgt voor doelgerichte gesprekken, waarin patiënten goed weten wat ze willen bereiken. Inge: “En die structuur, dat is fijn voor zowel onszelf als voor de patiënt.”
“Maak bij de start concrete afspraken over wanneer je de keuzehulp uitreikt en wat je dan zegt. Spreek ook af wanneer en hoe je er op terugkomt. Als iedereen dat op dezelfde manier doet, weet de patiënt precies waar ze aan toe is. Als je dat eenmaal in de vingers hebt, gaat het vanzelf.”
De Borstkanker nazorg keuzehulp is bedoeld voor vrouwen en mannen die in opzet curatief behandeld zijn voor invasieve borstkanker. Het wordt ingezet om de nazorg na operatie te personaliseren.
Ben je geïnspireerd geraakt en wil je de keuzehulp ook met jouw team inzetten? Neem contact met ons op:
