Enthousiasme van binnenuit

Suze werkt ruim drie jaar in het Reinier de Graaf ziekenhuis, in de rol van senior adviseur Kwaliteit & Veiligheid. Een deel van haar tijd is gewijd aan patiënt- en naastenparticipatie en de coördinatie van de implementatie van digitale keuzehulpen. Kirsten sloot een jaar geleden aan en ondersteunt Suze in dit traject.

Toen Suze begon, waren er al enkele afdelingen bezig met tools ter ondersteuning van het samen beslissen. "Wat ik heel mooi vind om te merken hier, is dat er een duidelijke wens en behoefte is vanuit de zorgverleners. Dat sluit goed aan bij onze werkwijze als afdeling Kwaliteit & Veiligheid: we willen niet iets van bovenaf opleggen, het moet komen vanuit de vraag die bij zorgprofessionals leeft.

Ik merkte dat zorgverleners en patiënten enthousiast waren over digitale keuzehulpen, omdat dit goed aansluit bij de informatiebehoefte van patiënten. Patiënten kunnen zich thuis voorbereiden en hebben meer informatie om (mee) te kunnen beslissen. Dit stelt patiënten en zorgverleners in staat samen een persoonlijk en effectief beslis-gesprek te voeren. De informatie en data in de keuzehulpen volgen de richtlijn en zijn heel secuur ontwikkeld. Zorgverleners durven die informatie met vertrouwen mee te geven aan de patiënt."

Drempels: werkwijze en kosten

Ondanks de wens tot implementatie, verliep de verdere uitrol niet vanzelf. Er waren twee terugkerende drempels. Ten eerste: het vraagt een andere werkwijze. "Digitalisering klinkt makkelijk, maar het vraagt echt een aanpassing van dagelijkse routines en de ervaring om een ander beslis-gesprek te voeren met een beter geïnformeerde patiënt. Dat gaat niet vanzelf, daar moet je tijd en aandacht aan geven."

De tweede drempel was financieel van aard. "Elke nieuwe keuzehulp betekende een aparte aanvraag, een apart budget, en voor veel afdelingen de vraag: is het dit waard? Zorgprofessionals haakten af, niet omdat ze het niet wilden, maar omdat de weg ernaartoe onduidelijk en tijdrovend was."

Gedeelde visie

Suze is uitvoerig met alle stakeholders om tafel gegaan, waaronder ict'ers, managers en zorgverleners, en bracht al die perspectieven samen. Wat zijn de behoeften? Waarom willen we dit? Wat levert het op? "Ik merkte al snel dat er een gedeelde visie was: dit is gewoon de toekomst. De druk op de zorg is hoog, de informatiebehoefte van patiënten en het belang van samen beslissen is groot. Keuzehulpen bieden een mooie kans."

Centrale financiering

"Samen met ZorgKeuzeLab hebben we om tafel gezeten om te kijken naar het huidige gebruik en het financiële omslagpunt voor een ziekenhuisbrede overeenkomst. Ook de meerwaarde en bewezen effectiviteit uit literatuuronderzoek, ten aanzien van samen beslissen en keuzehulpen, hebben we meegenomen. Evenals ervaringen van onze patiënten en zorgverleners. Medisch managers, die in de ontwikkelfase van keuzehulpen betrokken waren, spraken zich hier positief over uit. Die positieve ervaringen vanuit onze eigen praktijk, droegen enorm bij aan steun voor een ziekenhuisbrede overeenkomst.

Het managementteam gaf aan 'Wij vinden dit als ziekenhuis belangrijk, en nemen de kosten centraal op ons.' Dat was het keerpunt en bood ruimte voor opschaling."

Samen beslissen is de standaard

Het resultaat was voelbaar. Voor afdelingen was, met de centrale financiering, echt een drempel weggenomen. "Bijvoorbeeld voor de ICD keuzehulp. De afdeling wilde heel graag. Dus toen we konden zeggen 'de weg is vrij', zijn ze vol enthousiasme van start gegaan. Dat is precies wat je wilt.

Het centrale budget heeft niet alleen praktische drempels weggenomen, het heeft ook de boodschap versterkt: "Binnen ons ziekenhuis is samen beslissen de standaard."

Lange adem en voelsprieten aan

Kirsten geeft aan dat het opschalingsproces niet onderschat moet worden. "Het is een proces dat langzaam maar gestaag moet groeien. Het vraagt om een lange adem en goede voelsprieten. Wanneer is het juiste moment om erover in gesprek te gaan? Soms is een zorgpad nog zo in ontwikkeling dat een keuzehulp op dat moment geen prioriteit heeft. Dan ligt de focus eerst op 'de basis op orde'. En dat begrijpen we ook, je moet keuzes maken in waar je je tijd en energie aan besteedt.

Als er een nieuw zorgpad wordt (door-)ontwikkeld, is dat hét moment om een zaadje te planten. Niet met als doel 'we moeten nu een keuzehulp inzetten', maar om met elkaar in gesprek te gaan of een keuzehulp van meerwaarde kan zijn. En als het niet past, dan past het niet, dat kan ook een conclusie zijn. Het is onze rol als adviseur om hier kritisch over mee te denken."

Kracht van verhalen uit de wandelgangen

"We zijn een relatief klein ziekenhuis en de wandelgangen worden écht gebruikt. Als een collega van een andere vakgroep vraagt: hoe doen jullie dat eigenlijk? En het antwoord is 'bij ons werkt het heel goed', dan werkt dat krachtiger dan welke presentatie ook."

Die dynamiek willen Suze en Kirsten verder versterken. Inspireren in plaats van instrueren. "Mensen zijn inmiddels wel bekend met het begrip samen beslissen. We willen de focus leggen op wat het oplevert, mooie verhalen en concrete resultaten delen.

Een voorbeeld hiervan is het onderzoek van een collega, naar de inzet van de ICD keuzehulp. We zijn benieuwd welke afwegingen zorgverleners zelf maken bij het al dan niet uitreiken van een keuzehulp. Welke aannames spelen daarin mee, bijvoorbeeld rond taalbarrières, gezondheidsvaardigheden, of sociaaleconomische achtergrond. Een ander onderwerp dat we graag willen onderzoeken is: maken patiënten andere keuzes na het gebruik van de keuzehulp? Interessant om daar meer over te leren en breder binnen het ziekenhuis en daarbuiten te kunnen delen."

Ambitieus verder

Suze en Kirsten kijken positief terug op de opschaling van afgelopen jaren. Sleutelfactoren hierin zijn het enthousiasme van binnenuit, een breed gedragen visie en centrale financiering, aangevuld met een adviserende en ondersteunende rol vanuit Kwaliteit & Veiligheid.

Samen beslissen blijft ook de komende jaren een belangrijk thema. "We werken aan een 'toolbox' om zorgprofessionals te inspireren en informeren over de verschillende beschikbare tools ter ondersteuning van samen beslissen. Daarnaast bieden we graag een podium aan alle mooie voorbeelden en initiatieven die er zijn binnen het Reinier de Graaf ziekenhuis, want die verdienen het om gedeeld te worden."